Ուռուցքային հիվանդություններ ոսկրերում

Գոյացությունները՝ բարորակ կամ չարորակ ուռուցքները կարող են տեղակայված լինել մարդու տարբեր օրգան-համակարգերում: Հենաշարժողական համակարգը, ոսկրերը ևս բացառություն չեն: Ոսկրերը ևս կարող են  ախտահարվել առաջնային ուռուցքով, ինչպես նաև՝ այլ օրգան-համակարգերում առաջացած ուռուցքների մետաստազներով: Ոսկրային համակարգի ուռուցքային հիվանդությունների, դրանց առաջացման, կանխարգելման հնարավորությունների և Հայաստանում կիրառվող բուժման մասին զրուցեցինք Վ.Ա. ֆանարջյանի անվան Ոռուցքաբանական ազգային կենտրոնի Ոսկրային պաթոլոգիայի բաժանմունքի վարիչ բժշկական գիտությունների թեկնածու Սերգեյ Սեինյանի հետ:

14341878_1422078927820956_281851915_n

-Որո՞նք են հենաշարժիչ համակարգի ուռուցքները:

-Հենաշարժողական համակարգի ուռուցքների թվին են պատկանում ոսկրերի ուռուցքները, հոդամակերեսների ուռուցքները, փափուկ հյուսվածքների՝ մկանների, ջլերի և ջլաբնոցների ուռուցքները: Որպես կանոն՝ դրանք լինում են 2 տեսակի՝ բարորակ և չարորակ: Չարորակ նորագոյացությունների մեջ ամենահաճախ հանդիպողը  օստիոգեն սարկոման է, Յուինգի սարկոման և խոնդրոսարկոմա:

Եթե փորձենք տարանջատել տարիքային առումով, ապա՝  առաջին հավանական բռնկումը կարող է նկատվել  10-40 տարեկանում, ապա՝ 60 տարեկանից հետո:

14341631_1422078917820957_978568339_n

-Ուռուցքային հիվանդությունների պարագայում մասնագետները դժվարանում են միանշանակ պատճառներ մատնանշել,  արդյոք նույնն է, ոսկրային համակարգի ուռուցքների դեպքում:

Խորհրդային տարիներին կար կարծիք, որ ոսկրային ուռուցքների առաջացման պատճառը վնասվածքներն են, սակայն երկար հետազոտությունններից հետո հասկանալի դարձավ, որ  այս հարցում վնասվածքը պարտադիր  չէ: Ուռուցքը լինում է մինչև վնասվածք ստանալը, ինչը պարզապես դառնում է ուռուցքի արտահայտման  սկիզբը, նպաստում է չարորակ նորագոյացության արագ աճին, բայց սկզբնապատճառ լինել, չի կարող: Չարորակ նորագոյացություններ կարող են առաջանալ այն դեպքում, երբ կա տևական ժամանակ անուշադրության մատնված բարորակ գոյացություն,  քանի որ աճի ընթացքում ուռուցքը կարող է փոխել իր բնույթը: Չարորակ ուռուցքի առաջացման պատճառ կարող են դառնալ խորը հետայրվածքային սպիները, որոնք ուշ են վերականգնվում, նեկրոզի են ենթարկվում, առաջանում է վերք: Սա առաջին հերթին վերաբերում է սրունքի ոսկրերին, որոնց դիմային շերտում փափուկ հյուսվածքը գրեթե բացակայում է, և այն ավելի անպաշտպան է: Կան այլ նպաստավոր պայմաններ ևս Մեր տարածաշրջանի համար կառանձնացնեմ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների բարձր մակարդակը:

14315616_1422078924487623_1293241528_o

-Ինչպե՞ս են ախտորոշվում հենաշարժիչ ապարատի ուռուցքները:

-Դիագնոստիկան շատ բարդ է: Բարորակ ուռուցքների դեպքում հետազոտության լավագույն տարբերակը ռենտգեն ախտորոշումն է, որը շատ պարզ պատկեր է տալիս: Եթե կա չարորակ նորագոյացության վերաբերյալ կասկած, ապա ռենտգեն ախտորոշմանը գումարվում է նաև համակարգչային տոմոգրաֆիան, եթե վնասված են փափուկ հյուսվածքները, ապա ավելի նպատակահարմար է անել մագնիսառեզոնանսային շերտագրում: Նախավիրահատական շրջանում իրականացվում է տրեպանոբիոպսիա: Սա  ասեղային բիոպսիայից մի փոքր ավելի մասշտաբային է, կատարվում է ընդհանուր անզգայացման պայմաններում: Ստացված պատասխանի հիման վրա  բժիշկների մուլտիդիսցիպլինար՝ մի քանի մասնագետներից բաղկացած, խումբը կարողանում է բուժման տակտիկա մշակել:

-Որո՞նք են ոսկրային ուռուցքների ախտանշանները:

-Առաջին հերթին լինում է այտուց, ցավ և մոտակա հոդի ֆունկցիոնալ խանգարում: Հիվանդի համար տվյալ հատվածի շարժումը և այն ծանրաբեռնելը դառնում է դժվար և ցավոտ: Այս երեք ախտանշաններից յուրաքանչյուրի դեպքում պետք է դիմել բժիշկի:

-Ո՞ր ոսկրերն են հիմնականում ախտահարվում:

-Հիմնականում ախտահարվում են երկար ոսկրերը՝ ազդրոսկրերը,  սրունքոսկրերը, ծնկան հոդերը:

-Ի՞նչ առանձնահատկություն  ունի հենաշարժիչ ապարատի չարորակ նորագոյացությունների բուժումը:

-Հենաշարժողական համակարգի ուռուցքային հիվանդությունների պարագայում գործում է մուլտիդիսցիպլինար մոտեցում: Մի քանի մասնագետներից բաղկացած աշխատանքային խումբը՝ օնկոօրթոպեդը, քիմիաթերապևտը, ճառագայթաբանը, երբեմն՝ անոթային վիրաբույժը, պլաստիկ վիրաբույժը, ռեաբիլիտոլոգը, ով պետք է վիրահատությունից հետո ածխատի պացիենտի հետ, միասին քննարկում է յուրաքանչյուր դեպքը, որոշվում է քայլերի հերթականությունը, առաջնահերթությունները:

Ընդհանրապես հենաշարժիչ ապարատի չարորակ ուռուցքների պարագայում վիրաբուժական միջամտությունը շատ հազվադեպ է դառնում առաջնային քայլ: Սա կարող է լինել միայն խոնդրոսարկոմայի պարագայում: Մյուս դեպքերում առաջնայինը քիմիաթերապիան է, որից հետո գնահատվում են ստացված արդյունքները, եթե կա ճառագայթային միջամտության անհրաժեշտություն, ապա իրականացվում է դա, իսկ վիրահատությունը դառնում է երրորդ քայլը: Եթե այս հերթականությունը խախտվում է, ապա մենք ունենում ենք վատ արդյունքներ, առավել ևս, եթե խոսքը գնում է երեխաների մասին:

Ցավոք, ինչպես հիվանդությունների մեծ մասի, այնպես էլ հենաշարժիչ համակարգի չարորակ նորագոյացությունների դեպքում մենք արձանագրում ենք շեղումներ դասական տարբերակներից: Եթե նախկինում մենք կարողանում էինք որոշակի միջինացված թվերի մասին խոսել, այսօր դա ինչ-ինչ պատճառներով անել հնարավոր չէ: Սա վկայում է այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպք պահանջում է անհատական մոտեցում, քանի որ միջինացված ստանդարտները այլևս չեն գործում: Սա է պատճառը, որ նույն դիագնոզի դեպքում մոտեցումները կարող են խիստ տարբեր լինել: Հաճախ մեզ մոտ են գալիս հիվանդներ, որոնք ստացել են ոչ ճիշտ բուժում այլ՝ ոչ մասնագիտացված հիվանդանոցներում, և մենք արդեն, ցավոք, իրենց ոչնչով չենք կարողանում օգնել: Այստեղից առաջ է գալիս մի չափազանց կարևոր գաղափար: Ուռուցքի առկայության դեպքում ճիշտ է, որ առաջին զննումը կատարի հենց ուռուցքաբանը: Ուռուցքների դեպքում հիվանդը պետք է բուժում ստանա ուռուցքաբանական մասնագիտացված կլինիկայում:

-Որո՞նք են այն հիմնական մեթոդները, որոնք կիրառվում են ոսկրային օնկոլոգիական հիվանդությունների դեպքում:

 —Բարորակ և չարորակ նորագոյացությունները պահանջում են տարբեր մոտեցումներ: Բարորակ նորագոյացությունների դեպքում ցուցված է միայն վիրաբուժական միջամտություն,  բուժման որևէ այլ եղանակի անհրաժեշտություն չկա: Վիրաբուժական միջամտությունից բացի այս դեպքում կատարվում է նաև ոսկրային պլաստիկա:

Չարորակ գոյացությունների պարագայում մոտեցումն այլ է: Օրինակ Յուինգի սարկոմայի պարագայում բուժումը չի կարելի սկսել վիրահատական միջամտությամբ, այլ՝ քիմիաթերապիայից:   Ընդհանրապես, չարորակ ուռուցքների բուժումը համալիր մոտեցում է ենթադրում՝  քիմիաթերապիայի, վիրահատության, ճառագայթային բուժման համադրում: Վիրաբուժական մոտեցման հարցում մեծ ձեռքբերումները հնարավոր են դարձել էնդոպրոթեզավորման շնորհիվ:

-Ինչպիսի՞ն է հիվանդի հետվիրահատական կյանքը:

-Հետվիրահատական շրջանում հիվանդները 5 տարի հսկվում են որպես դիսպանսեր հիվանդներ: 5 տարին այն ժամկետն է, որը լրանալուց հետո, եթե չկա ռեցիդիվ՝ հիվանդության կրկնություն, չկան մետաստազներ թոքերում և այլ օրգաններում, ապա համարվում է որ հիվանդը առողջացել է: Երեխաների համար այս ժամկետը 3 տարի է: Դիսպանսեր հիվանդ լինելու շրջանում հետազոտությունները գրեթե նույնն են, ինչպես նախավիրահատական շրջանում:

Որքա՞ն  է ոսկրային չարորակ ուռուցքների կրկնվելու հավանականությունը:

-Բոլոր ուռուցքները՝ և՛ բարորակ, և՛ չարորակ նորագոյացությունները ունեն կրկնվելու հնարավորություն, իհարկե՝ տարբեր տոկոսային հարաբերակցությամբ: Բարորակ նորագոյացության կրկնության դեպքեր մեր կլինիկայում ես շատ վաղուց չեմ հիշում: Նույնիսկ խորհրդային տարիներին մեզ անվանում էին ագրեսիվ օրթոպեդներ, քանի որ մենք շատ ագրեսիվ բուժում էինք իրականացնում: Ուռուցքը չի սիրում երբ իր հետ «խնայողաբար» ես աշխատում:

Չարորակ նորագոյացությունների ժամանակ նույնպես: Երբ մենք էնդոպրոթեզներ ենք պատվիրում, մենք դրանք պատվիրում ենք յուրաքանչյուր կողմից  3- 5 սմ ավելի մեծ: Սա արվում է կրկնության հավանականությունը նվազագույնի հասցնելու համար: Կրկնությունները ավելի շատ լինում են այն դեպքերում, երբ ուռուցքը դուրս է գալիս ոսկրի սահմաններից և վնասում է նաև փափուկ հյուսվածքները:

-Լինու՞մ են դեպքեր երբ հրաժարվում եք վիրահատությունից:

-Այո, մարդու մոտ կարող է լինել ներքին օրգանների այնպիսի վիճակ, որ վիրահատության դիմելը խելամիտ չէ, քանի որ կարող ես հենց վիրահատարանում կորցնել հիվանդին: Նման դեպքերում կոնսիլիումի որոշմամբ հիվանդն ուղեգրվում է սիմպտոմատիկ բուժման՝ ըստ բնակավայրի: