Երբ բացակայում է կերակրափողը

Բժշկությանը հայտնի է ավելի քան 4000 բնածին արատ: Դրանց մի մասը մասը բուժման կարիք չունեն, համատեղելի են կյանքի հետ: Սակայն կան արատներ, որոնք հնարավոր են շտկել, հակառակ պարագայում՝ կենսագործունեությունը պարզապես անհնար կլինի:

Վիրաբուժական միջամտությամբ շտկվող, բայց բավական բարդ մի արատի մասին զրուցեցինք  մանկական վիրաբույժ «Սուրբ Աստվածամայր» բժշկական կենտրոնի վիրաբուժության գծով տնօրենի տեղակալ Դավիթ Դալլաքյանի հետ:

Ի՞նչ է կերակրափողի ատրեզիան։

-Դա կերակրափողի մի հատվածի բնածին բացակայությունն է, որը դեպքերի մեծամասնությամբ ուղեկցվում է նաև կերակրափող շնչափող խուղակով, այսինքն կերակրափողի դիստալ հատվածը սովորաբար միացված է լինում շնչափողի հետ, իսկ վերին հատվածը կույր փակ է լինում։ Սովորաբար բացակայում է կերակրափողի միջին հատվածը, ավելի քիչ դեպքերում հանդիպում են ձևեր, որոնք ոչ խուղակային են, այսինքն կերակրափողը միացած չէ շնչափողի հետ։ Այդ ձևերը ոչ բարենպաստ են համարվում, քանի որ կերակարփողի երկու ծայրերի  միջև հեռավորությունը ավելի մեծ է լինում՝ 4-5 սմ և ավել: Նման դեպքերում, սովորաբար կերակրափողի երկու ծայրերը վիրահատության միջոցով հնարավոր չեն լինում միացնել իրար, այս դեպքում պարանոցի վրա դուրս է բերվում կերակրափողի սկզբնահատվածը, որպեսզի երեխայի թուքը արտահոսի և դիստալ հատվածում տեղադրվում է գաստրոստոմը։ Ստամոքսի մեջ տեղադրվում է խողովակ, որպեսզի երեխան սնվի, մեծանա մինչև որոշակի տարիք՝ 6-8 ամսական՝ աշխարհում ընդունված կարգով։ Այնուհետև կատարվում է ռեկոնստրուկտիվ վիրահատություն, կերակրափողը փոխարինվում է որևէ մի օրգանով՝ բարակ աղիք, հաստաղիք կամ ստամոքս։ Երեխաների մոտ ամենաընդունված տարբերակներն են հաստաղիքը և ստամոքսը։ Առ այսօր կերակրափողին փոխարինող որևէ արհեստական նյութ ստեղծված չէ, այդ պատճառով իր սեփական օրգաններից որևէ մեկով է փոխարինվում։

Հնարավոր է կատարե՞լ այդ վիրահատությունը նորածին ժամանակ։

Նորածին ժամանակ կարելի է կատարել, աշխարհում նման փորձեր եղել են, սակայն լավ արդյունքներ չեն ստացել, այդ պատճառով այդ երեխաներին ավելի մեծ տարիքում են վիրահատում։

Ի՞նչ պրոցես է վիրահատությունը, ինչպե՞ս է կատարվում։

-Կատարվում է որովայնահատում, հաստաղիքից ձևավորվում է տրասնպլանտատ, անոթային ոտիկի վրա, որը կրծոսկրի հետևով կամ հետին միջնորոմով տեղաշարժվում է դեպի վեր, մի ծայրը միացվում է կերակրափողի պարանոցային հատվածին, մյուս ծայրը միացվում է ստամոքսի հետ։ Երեխայի կերակրափողի փոխարեն լինում է հաստաղիք, և սնունդը անցնում է հաստաղիքի միջով՝ գնալով դեպի ստամոքս։

Որքա՞ն է հավանականությունը, որ նման վիրահատական միջամտությունից հետո հիվանդը լիարժեք կապաքինվի։

-Եթե վիրահատութունը անցնում է բարեհաջող, հետվիրահատական բարդություններ չեն լինում, քանի որ կան նաև ուշ հետվիրահատական բարդություններ տրանսպլանտատի անաստնամոզի, այսինքն բերանակցման տեղերում, հետագայում կարող են առաջանալ նեղացումներ, որոնք լայնացվում են տարբեր եղանակներով։ Տրանսպլանտատը, քանի որ երեխայի աճի հետ երկարում է, կրծքավանդակում կարող է ծռվել, և սնունդը որոշ դեպքերում կարող է երկար մնալ տրանսպլանտատի մեջ ՝ առաջացնելով բորբոքում։ Քանի որ այս դեպքում բնական ՝ կարդիալ փականը բացակայում է, որը նորմայում լինում է կերակրափողից դեպի ստամոքս անցման հատվածում, երբեմն նման հիվանդների մոտ ռեֆյուքս է առաջանում, այսինքն ստամոքսի պարունակության հետ հոսք է տեղի ունենում դեպի տրանսպլանտատ, որն էլ բերում է բորբոքման։ Եթե այդ խնդիրները մենք չենք ունեում, հիվանդը համարվում է հաշմանդամ, քանի որ չունի օրգաններից մեկը և բարդ ռեկոնստրուկտիվ վիրահատության է ենթարկվել: Իսկ ֆունկցիոնալ տեսակետից՝ հիմնականում գանգատներ չեն ունենում, նորմալ սնվում են, զարգանում են, աճում, սոցիալապես ադապտացված լիարժեք անձնավորություններ են լինում։

Շատ դեպքերում, եթե տվյալ մարդու նախապատմությունը չիմանանք, չենք էլ կռահի, որ նա նման խնդիր ունի։

Տարիքի հետ՝ աճմանը զուհագեռ, կրկին վիրահատական միջամտության կարիք  լինու՞մ է։

Երբեմն  վաղ հետվիրահատական շրջանում անաստամոզի անբավարարություն է լինում, որը բավականին լուրջ բարդություն է, քանի որ խոսքը միջնորմի և կրծքավանդակի մասին է, և այս դեպքում, եթե ինֆեկցիա է տարածվում դեպի կրծքավանդակ, կարող է զարգանալ մեդիաստինիտ՝  միջնորմաբորբ, որը կյանքին սպառնացող բարդություն է, որոշ դեպքերում՝ մահացու ելքով։ Ինչպես նաև կարող է տեղի ունենալ տրանսպլանտատի նեկրոզ, երբ սնուցումը ադեկվատ չէ ապահովում, անոթային ոտիկը ճիշտ չէ հաշվարկված լինում, որպեսզի ապահովի տրանսպլանտադի սնուցումը,  վերջինիս որոշակի հատվածը կարող է մեռուկանալ, որը կբերի նորից մեդիաստինիտի և մահացու բարդությունների։ Այդ ժամանակ հարկ է լինում տրանսպլանտատը նորից հեռացնել, թողնել երեխան ապաքինվի, որից հետո ձևավորել նոր տրանսպլանտատ հաստաղիքից, կամ արդեն ստամքոսից կամ այլ օրգանից։

Եթե չկատարվի վիրահատությունը, ի՞նչ է սպասվում։

Սնունդը մշտապես խողովակի միջոցով է լցվելու ստամոքս, և մարդը բերանով ընդհանրապես չի սնվելու։ երեխան մեծանալու է՝ որպես սոցիալապես ոչ ադապտացված անձ՝ կյանքի ցածր որակով:

Ո՞ր դեպքում է ցուցված շտապ վիրահատություն, և հակառակը՝ սպասել որոշակի տարիքի և զարգացման:

-Կան նորածիններ, որոնք ունեն կյանքի հետ անհամատեղելի արատներ, տվյալ դեպքերում սովորաբար վիրահատվում է առաջին քսանչորս ժամվա ընթացքում՝ ծնվելուց հետո, քանի որ չվիրահատվելու դեպքում երեխայի մոտ կսկսվեն  տարբեր անդառնալի  խնդիրներ։ Կան արատներ, որոնք կարող են ինքնուրույն շտկվել, կյանքի առաջին տարվա ընթացքում։ Օրինակ ամորձում ջրգողությունը, որը զարգացման արատ է, ամենահաճախ հանդիպողներից մեկը, սակայն մինչև մեկ տարեկան չեն վիրահատում, քանի որ այն կարող է ինքնուրույն շտկվել։ Լիմֆատիկ՝ ավշային, համակարգը լիարժեք զարգացած չի լինում, այդ պատճառով սպասում ենք մեկ տարվա ընթացքում լիմֆատիկ համակարգի լիարժեք զարգացմանը  և  հեղուկի վերացմանը, որից հետո  երեխան վիրահատության կարիք չի ունենում, եթե ոչ, ապա մեկ տարեկանից հետո կատարվում է վիրահտությունը։

-Ի՞նչ եք կարծում, հնարավո՞ր է ավելի վաղ՝ ներարգանդային շրջանում, կատարել որոշ, նաև նմանատիպ բնածին արատների ախտորոշումը։

-Ներարգանդային ախտորոշումը Հայաստանում լավ զարգացած չէ, սակայն վերջին տարիներին զարգացման տենդենց է դիտվում, ավելի շատ երեխաներ են ներարգանդային փուլում ախտորոշվում, որը բնականաբար ավելի հեշտացնում է և՛ ծնողների կյանքը,  և՛ հետագայում  բժիշկների  համար ծննդաբերության պլանավորումը։ Որոշ արատների դեպքում պարտադիր կեսարյան հատում պետք է կատարվի, որոշ արատների դեպքում հղիությունը պետք է ընդհատվի, որոշների դեպքում էլ ընդհանրապես ընդհատումը ցուցված չէ։ Որևէ արատի առկայության դեպքում հղիները  գալիս են մեզ մոտ կոնսուլտացիայի,  իր վարող բժշկի հետ որոշում ենք անհրաժեշտություն՝ կա հղիությունը ընդհատելու, թե ոչ, եթե չկա ապա ինչ մեխանիզմով  պետք է ծննդաբերի հղին,  ծննդաբերելուց անմիջապես հետո պետք է կատարվի վիրահատությունը, թե երեխան կարող է գնալ տուն և ավելի մեծ տարիքում հետազոտվել և անհրաժեշտության դեպքում կկատարվի վիրհատությունը։ Ողջ աշխարհում ընդունված կարգ է ՝ պերինատալ կոնսիլիումի իրականացումը, Հայաստանում այդ կառույցը պաշտոնապես չկա, սակայն մենք աշխատում ենք այդ ուղղությամբ, որպեսզի այն ստեղծվի, քանի որ մեկ բժշկի որոշմամբ շատ անգամ սխալներ են լինում։ Մեկ բժիշկը կարող է ասել, որ հղիությունը պետք է ընդհատվի, սակայն իրականում այդ արատը ընդհանրապես ընդհատման ցուցում չհանդիսանա: Որոշ ծնողներ, լսելով զարգացման արատի մասին, և պատկերացում չունենալով, որ այն հնարավոր է շտկել,  ընդհատում են հղիությունը։ Մինչդեռ որոշ դեպքերում հնարավոր կլինի վիրաբուժական միջամտությամբ ապահովել կյանքի որակն ու կյանքն ընդհանրապես: